Ceza Muhakemesi Hukukunda Yakalama Tedbiri
1. Yakalama Nedir?
Yakalama; hakim kararı olmaksızın, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde, suç işlediği şüphesi altında bulunan kişinin özgürlüğünün geçici olarak kısıtlanmasıdır. Yakalamanın temel amacı, kişinin kaçmasını engellemek, kimliğini tespit etmek ve en kısa sürede yetkili mercilerin önüne çıkarılmasını sağlamaktır.
2. Yakalama Türleri ve Şartları
Türk hukukunda yakalama, “Herkes Tarafından Yapılabilen Yakalama” ve “Kolluk Tarafından Yapılan Yakalama” olarak ikiye ayrılır.
A. Herkes Tarafından Yapılabilen Yakalama (CMK m.90/1)
Normal şartlarda yakalama yetkisi kolluk kuvvetlerine (polis, jandarma) aittir. Ancak aşağıdaki durumlarda herhangi bir vatandaş da yakalama yapabilir:
Suçüstü hali: Kişinin suç işlerken görülmesi.
Kaçma olasılığı: Suçüstü bir fiilden dolayı izlenen kişinin kaçması ihtimalinin bulunması veya kimliğinin hemen belirlenmesinin mümkün olmaması.
B. Kolluk Görevlileri Tarafından Yapılan Yakalama (CMK m.90/2)
Kolluk görevlileri, tutuklama kararı veya yakalama emri düzenlenmesini gerektiren ve gecikmesinde sakınca bulunan hallerde;
Cumhuriyet savcısına veya amirlerine başvurma imkanı bulunmadığı takdirde yakalama yapabilirler.
3. Yakalanan Kişinin Hakları
Yakalama anından itibaren şüphelinin sahip olduğu haklar anayasal güvence altındadır:
Bilgilendirme Hakkı: Kişiye neden yakalandığı ve hakları (suskunluk hakkı, müdafi yardımından yararlanma vb.) derhal bildirilmelidir.
Yakınlarına Haber Verme: Yakalama işlemi, kişinin seçtiği bir yakınına veya belirlediği bir kişiye gecikmeksizin haber verilir.
Sağlık Kontrolü: Yakalanan kişi, nezarethaneye girişte ve çıkışta mutlaka doktor raporuna tabi tutulur. Bu, kötü muamele ve işkenceyi önlemek adına hayati önem taşır.
Müdafi Yardımı: Yakalanan kişi, soruşturmanın her aşamasında bir avukatın yardımından faydalanabilir.
4. Yakalama Sonrası Süreç ve Gözaltı
Yakalama bir “son” değil, bir “başlangıç”tır. Yakalanan kişi hakkında şu yollardan biri izlenir:
Serbest Bırakılma: Şüphe ortadan kalkarsa veya işlem tamamlanırsa kişi bırakılır.
Gözaltına Alma: Cumhuriyet savcısı kararıyla kişi, soruşturma işlemlerinin tamamlanması için nezarethanede tutulabilir.
Adliyeye Sevk: İşlemleri biten kişi, tutuklanması veya adli kontrol altına alınması talebiyle hakime çıkarılır.
5. Yakalama İşlemine Karşı İtiraz
Yakalanan kişi, müdafii veya kanuni temsilcisi; yakalama işlemine, gözaltı süresine veya gözaltı kararının uzatılmasına karşı Sulh Ceza Hakimliğine başvurarak serbest bırakılmayı talep edebilir. Hakim, bu itirazı en geç 24 saat içinde karara bağlamak zorundadır.
Sonuç
Yakalama, kamu düzeninin sağlanması ve suçla mücadele için zorunlu bir araçtır. Ancak bu yetkinin kullanılması sırasında “ölçülülük” ilkesine uyulması ve insan onurunun korunması esastır. Hukuka aykırı yapılan bir yakalama işlemi, hem idari hem de cezai sorumluluk doğurabileceği gibi, elde edilen delillerin de geçersiz sayılmasına neden olabilir.